Wat is overprikkeling

Huidige duiding

De onderstaande definitie is afkomstig uit het oorspronkelijke onderzoek naar h-ZZO. In vervolgonderzoek is het ziektebeeld verder onderzocht en zijn het klachtenpatroon en de onderliggende neurobiologische mechanismen uitgebreider in kaart gebracht.

Op basis van deze vervolgonderzoeken kan h-ZZO worden geduid als een neurologisch ziektebeeld bij mensen met hersenletsel, waarbij zintuiglijke prikkels de verwerking en regulatie in de hersenen zodanig kunnen ontregelen dat neurologische, lichamelijke en cognitieve klachten ontstaan of bestaande hersenletselklachten verergeren.

De oorspronkelijke definitie uit 2021 wordt hieronder ongewijzigd weergegeven.

Definitie

Overprikkeling door hersenletsel is een toestandsbeeld van een uitputtende situatie die een neurologische oorsprong kent en die ontstaat als er meer cognitieve, emotionele en zintuiglijke (inclusief proprioceptieve en vestibulaire) informatie (in de vorm van prikkels) wordt ontvangen dan de hersenen kunnen verwerken. 
Het kan resulteren in:

• algemene neurovegetatieve disbalans* (autonome zenuwstelsel) met een fight, flight of freeze reactie en/of
• een kortdurende of langdurige verergering van neurologische en cognitieve hersenletsel klachten en/of
• een kortdurend of langdurig presenteren van neurologische en cognitieve hersenletsel klachten.

Er kunnen enkelvoudige klachten zijn of combinaties van neurovegetatieve, neurologische, cognitieve of emotionele hersenletselklachten

Met fight-, flight- en freeze-reacties worden hier neurovegetatieve en neurologische responspatronen bedoeld, niet de psychologische betekenis die vaak aan deze termen wordt gegeven. Deze responsen kunnen zich in uiteenlopende neurologische verschijnselen uiten; een drop-attack kan bijvoorbeeld één van de verschijningsvormen binnen een freeze-respons zijn.

De ernst van de klachten kan fluctueren afhankelijk van de hoeveelheid prikkels en al dan niet gestapelde prikkels en wisselende dag-energie. De ernst van de klachten kan individueel verschillen en beïnvloed worden door locatie en ernst van het hersenletsel, algemene lichamelijke en geestelijke conditie, persoonlijkheidskenmerken, ontwikkelingsstoornissen of angststoornissen en in het bijzonder ook bijkomende aandoeningen van de zintuigen al dan niet acuut ontstaan of zich langzaam ontwikkelend en bijvoorbeeld medicatiegebruik.

*  definitie neurovegetatieve klachten = ziekteverschijnselen die kunnen ontstaan, wanneer het zenuwstelsel dat zelfstandig (buiten de wil om) zorgt voor het aansturen van verschillende organen, is ontregeld.  

Zintuiglijke overprikkeling na hersenletsel kan ernstige lichamelijke, neurologische en cognitieve klachten veroorzaken.

Tot we een betere naam hebben die alle aspecten van bovenstaande definitie bevat, noemen we het: hersenletsel gerelateerd Ziektebeeld door Zintuiglijke Overprikkeling, eventueel af te korten tot h-ZZO, zie meer info achter de link.

De symptomen die bij h-ZZO kunnen voorkomen, beschrijven we op de pagina Symptomen h-ZZO https://www.overprikkeling.com/wat-is-h-zzo/symptomen-hzzo

Iedereen die onbelastbaar is voor zintuiglijke prikkels (met en zonder hersenletsel) kan de eigen belastbaarheid voor zintuiglijke prikkels inzichtelijk maken (middels een check). Zie pagina diagnosticum.

Niet hetzelfde als ‘gewone’ overprikkeling

Zintuiglijke overprikkeling na hersenletsel kan ernstige en invaliderende gevolgen hebben. De ernst en aard van de klachten verschillen per persoon.

Bij ernstige vormen kunnen zintuiglijke prikkels neurologische, lichamelijke en cognitieve klachten veroorzaken of bestaande hersenletselklachten tijdelijk verergeren. Dit kan de dagelijkse belastbaarheid en het functioneren sterk beperken.

Zintuiglijke overprikkeling moet worden onderscheiden van overgevoeligheid voor zintuiglijke prikkels. Ook hyperacusis, tinnitus en Functionele Neurologische Stoornis (FNS)  zijn niet hetzelfde als zintuiglijke overprikkeling, hoewel klachten naast elkaar kunnen voorkomen.

We maken hierbij onderscheid met wat veel mensen onder overprikkeling verstaan, zoals intens moe worden, een akelig gevoel krijgen, een vol hoofd hebben of niet meer goed kunnen denken..

👉 Bekijk ook de video ernstig ziekmakende overprikkeling

Bij sommige mensen blijven ernstige klachten langdurig bestaan. Bij anderen verminderen de klachten of zijn ze minder ernstig. Het verloop verschilt per persoon.

Er bestaan theorieën waarin angst voor klachten en vermijding van prikkels worden gezien als factoren die klachten kunnen onderhouden. Voor ernstige zintuiglijke overprikkeling na hersenletsel en h-ZZO is het belangrijk deze verklaring niet zonder meer toe te passen. Lees onze visie hierop.

Zie https://www.overprikkeling.com/gevolgen-en-klachten#fysiek

"Het leven is onvoorspelbaar. Je weet nooit wanneer de bladblazer van de buurman, riool- en wegwerkzaamheden, of een passerende gillende schoolklas, overvliegend vliegtuig, de visuele duizelingwekkende 'kunst' aan de ziekenhuismuur of het patroon van de vloer in de gangen jou ziek zal maken... Of de weerkaatsing van het licht, de felle ziekenhuisverlichting. Wanneer ontstaat geluid? Wie produceert dat? Mijn oordoppen dempen slechts een derde van het ziekmakende geluid..." (citaat)

Overprikkeling door geluid en visuele informatie komt veel voor. Uit ons eigen onderzoek blijkt dat verschillende vormen van zintuiglijke overprikkeling vaak naast elkaar voorkomen.

Wanneer zintuiglijke prikkels onvoldoende kunnen worden gefilterd en gereguleerd, kan de zintuiglijke belasting snel oplopen. Dit kan zeer vermoeiend, uitputtend en lichamelijk ziekmakend zijn.

Ook langdurige situaties kunnen nauwelijks vermijdbare zintuiglijke belasting veroorzaken, bijvoorbeeld de renovatie van een flatgebouw waarin iemand woont, of de langdurige ziekte van een gezinslid.

Voor mensen met ernstige zintuiglijke overprikkeling kan het noodzakelijk zijn prikkelrijke situaties sterk te beperken om ernstige klachten te voorkomen of te verminderen. Het aanmoedigen om ondanks toenemende klachten toch door te gaan, kan de klachten verder doen toenemen.

Uit 57 van de 142 vragen van het onderzoek naar overprikkeling blijkt dat mensen sociaal contact moeten verminderen om overprikkeling te voorkomen. Uit 73 van de 124 vragen blijkt dat de respondenten overprikkeling niet kunnen voorkomen. Uit alle vragen bleek de ernstig bemoeilijkte participatie op alle fronten.

We doen een appèl op omstanders, artsen en andere behandelaars zich in te lezen in de ernst van de klachten/gevolgen. Zie de pagina gevolgen wat de uitingen van overprikkeling kunnen zijn.

• sensorische (zintuiglijke) overprikkeling
• cognitieve overprikkeling
• emotionele overprikkeling (valt onder cognitieve overprikkeling)
• combinatie van zintuiglijke en cognitieve overprikkeling
  
  We leggen dat uit via onderstaand uitklapmenu:

(copyright Bron Onze enquêtes 2016.)

• gezichtsvermogen / zien: Licht, patronen, kleuren, flitsende beelden, lichtweerkaatsing, bewegende beelden, schaduwen, wisselingen tussen schaduw en zon, een drukke inrichting of veel spullen, veel letters, beeldschermwerk en ondertiteling. Bij visuele overprikkeling kan iemand ook de balans verliezen.
• gehoor / horen: Geluid, achtergrondgeluid, geen gesprek kunnen voeren in rumoer, ritmische geluiden zoals een lepeltje in een glas, spelen met een ring, tikken met een pen, kinderspeelgoed, hoge stemmen en hoge geluiden, basgeluiden en bromtonen.
• tastzin / voelen: Kleding op de huid voelen, aanrakingen, trillingen en bastonen voelen.
• reukzin / ruiken: Geuren kunnen versterkt worden waargenomen, bijvoorbeeld lichaamsgeuren, parfum, aftershave en etensgeuren.
• smaakzin / proeven: Smaak kan versterkt worden waargenomen. Door hersenletsel kan smaak ook verminderen of wegvallen, maar dat valt niet onder overprikkeling.
• nociceptie / pijn voelen: De pijnbeleving kan versterkt zijn.
• thermoceptie / warmte of kou voelen: Koude en warmte kunnen overprikkelen.
• positiezin / proprioceptie en vestibulaire systeem / evenwicht: Hieronder vallen onder andere het waarnemen van lichaamshouding en beweging. Bijvoorbeeld bewogen worden in een auto, bus of rolstoel, of snelle bewegingen zien of voelen.

©

* Bron onze enquêtes(2016) Alle tekst valt onder copyrightbeleid!

Hersengebieden en netwerken betrokken bij zintuiglijke prikkelverwerking en regulatie. Het gaat om het samenspel van verschillende hersengebieden en neurale netwerken die zintuiglijke informatie ontvangen, doorgeven, verwerken, integreren en reguleren.

Hersengebieden en netwerken betrokken bij cognitieve prikkelverwerking en regulatie

Het gaat om het samenspel van verschillende hersengebieden en neurale netwerken die betrokken zijn bij het opnemen, selecteren, verwerken, vasthouden en gebruiken van informatie.

• Prefrontale cortex – aandacht, werkgeheugen, planning, besluitvorming en executieve controle
• Pariëtale cortex – aandacht, selectie en integratie van informatie
• Thalamus en thalamocorticale netwerken – doorgeleiding en regulatie van informatie tussen verschillende hersengebieden
• Hippocampus en mediale temporaalkwab – leren, geheugen en het vastleggen van nieuwe informatie
• Anterieure cingulate cortex – aandachtscontrole, monitoring en het omgaan met conflicterende informatie
• Insula – integratie van interne lichamelijke signalen met aandacht en cognitieve processen
• Basale kernen – selectie en regulatie van handelingen en cognitieve processen
• Cerebellum – afstemming, timing en ondersteuning van cognitieve processen
• Hersenstam en reticulaire formatie – waakzaamheid en arousal als basisvoorwaarde voor cognitief functioneren

Het gezonde brein krijgt voortdurend prikkels binnen via de zintuigen en vanuit onze eigen gedachten. De hersenen verwerken deze prikkels en bepalen wat belangrijk is en wat meer naar de achtergrond kan.

Daarin zijn hersenstructuren actief zoals de hersenstam, met de reticulaire formatie en middenhersenen, de thalamus (met diverse kernen voor specifieke prikkels), de thalamische reticulaire kern (TRN), de basale ganglia,, de amygdala en de hersenschors, met name de (prefrontale cortex) frontaalkwab. (2016)

Ook de hypothalamus en hypofyse kunnen een rol spelen bij de lichamelijke reactie op overprikkeling, onder andere via de regeling van het autonome zenuwstelsel en hormonen.

Alle tekst valt onder copyrightbeleid!©

Bij de overdracht van prikkels werken zenuwcellen (neuronen), waaronder interneuronen, en  neurotransmitters. Neurotransmitters zijn signaalstoffen waarmee zenuwcellen met elkaar communiceren. GABA en glycine hebben vooral een remmende werking, terwijl glutamaat vooral een prikkelende werking heeft.

Glutamaat werkt via verschillende receptoren. Eén daarvan is de NMDA-receptor. Deze receptor speelt een belangrijke rol bij het doorgeven en verwerken van signalen tussen zenuwcellen.

Bij een beschadigd brein zijn er veel andere factoren die een rol spelen*. Copyright Bron onze enquêtes(2016) Alle tekst valt onder copyrightbeleid!©

Bij overprikkeling kunnen verschillende delen van het zenuwstelsel betrokken zijn die zintuiglijke prikkels ontvangen, doorgeven, verwerken en reguleren. Van de eerste verwerking van een zintuiglijke prikkel tot de verdere verwerking in de hersenen.

Uit het onderzoek overprikkeling blijkt:

Een veelheid aan klachten lijkt zijn oorsprong te vinden in de oudere delen van ons zenuwstelsel zoals de hersenstam met het reticulaire netwerk, cerebellum en  middenhersenen. Wanneer structuren in de samenstellende delen van neurale netwerken verstoord of beschadigd zijn, kan dit leiden tot uitvalsverschijnselen en daarmee klachten en afwijkende ervaringen wanneer compensatie niet (meer) mogelijk is. Bij een hoge of bij een veranderde input in sensorcellen van zintuigorganen kan dit leiden tot uitvalsverschijnselen in de “oer”systemen tussen sensorcellen en neurale netwerken. 

Dit herkennen veel mensen met hersenletsel: wanneer meerdere mensen tegelijk praten, lukt het niet meer om één gesprek te volgen en kunnen de klachten snel toenemen. Dit kwam ook terug in de antwoorden in ons onderzoek naar overprikkeling.*. Bron Onderzoek naar overprikkeling NAH (zie voetnoot 1.)

Een wetenschappelijk onderzoek (zie voetnoot 2)vergeleek de verwerking van auditieve en visuele informatie bij mensen na een CVA met die van mensen zonder hersenletsel.

In het onderzoek werd ook gekeken naar de plaats van het hersenletsel bij mensen die na een CVA /beroerte problemen hadden met het combineren van informatie uit meerdere zintuigen (multisensorische integratie, MSI).

De resultaten worden voorzichtig benoemd: "geven aanwijzingen" dat deze patiënten vaker letsel hadden in de linker hersenhelft,  hersenstam / kleine hersenen of in de linker caudate, linker pallidum, linker putamen, linker thalamus, linker insula, linker gyrus postcentralis (achterste centrale winding) en gyrus precentralis (voorste centrale winding), linker centrale operculaire cortex, linker amygdala en linker orbitale frontale cortex in de voorhoofdskwab (OFC). 

In onze Facebookgroep voor mensen met overprikkeling na hersenletsel hebben we 1200 mensen gevraagd waar hun hersenletsel zich bevond. Ongeveer evenveel mensen gaven aan dat het letsel links als rechts zat. Er werden uiteenlopende hersengebieden genoemd.

Een ander wetenschappelijk onderzoek onderzocht met pupilmetingen hoeveel inspanning het mensen met hersenletsel kost om spraak te verstaan in rumoer. Samen met onderzoek naar auditieve veranderingen bij mensen met hersenletsel levert dit weer enkele puzzelstukjes op voor het begrijpen van de complexe gevolgen van hersenletsel.
Zie voetnoot 3 en 4. 


Lees je in hoe complex het is hoe GELUID verwerkt wordt in de hersenen.
Lees je in hoe complex het is hoe alles wat we ZIEN verwerkt wordt in de hersenen.

 Het gaat vooral om het samenspel van wijdverspreide neurale netwerken; bij toenemende cognitieve belasting kan dat samenspel minder efficiënt worden.

• Prefrontale cortex – aandacht, planning, werkgeheugen en executieve functies
• Pariëtale cortex – aandacht en integratie van informatie
• Anterieure cingulate cortex (ACC) – aandachtscontrole, inspanning en foutdetectie
• Insula – integratie van interne en externe informatie en signalering van relevante prikkels
• Thalamus en thalamocorticale netwerken – selectie, filtering en doorgeleiding van informatie
• Hippocampus en mediale temporale gebieden – leren en geheugen
• Basale kernen – selectie en regulatie van cognitieve processen
• Cerebellum – timing, afstemming en automatisering van cognitieve processen
• Hersenstam en arousalsystemen – waakzaamheid en algemene activatie

Verwerking en filtering van prikkels

De hersenen verwerken en reguleren voortdurend zintuiglijke informatie. Daarbij wordt relevante informatie geselecteerd en andere informatie meer naar de achtergrond gebracht. Na hersenletsel kan deze verwerking en regulatie verstoord zijn. Daardoor kunnen prikkels minder goed worden gefilterd en kan de zintuiglijke belasting sneller de belastbaarheid overschrijden.

Hersenletsel kan verschillende hersengebieden en verbindingen beschadigen of verstoren. Waar en hoe de verwerking van zintuiglijke informatie verstoord raakt, kan daarom per persoon verschillen. Dat betekent ook dat niet zonder meer kan worden gesteld dat deze problemen eenvoudig ‘weggetraind’ kunnen worden.

Kijk bijvoorbeeld op de pagina hoe complex alleen al de geluidsverwerking is. Dat is nog maar één zintuig. Waar op die route gaat het mis?

Bij de verwerking van geluid zijn onder andere de cochlea, het cochleaire deel van hersenzenuw VIII, de cochleaire kernen, het superieure olivariumcomplex, de laterale lemniscus, de inferieure colliculus, de mediale geniculate kern van de thalamus en de auditieve cortex in de temporaalkwab betrokken. Ook neurotransmitters en receptoren, waaronder glutamaat en NMDA-receptoren, spelen een rol. De auditieve verwerking bestaat bovendien uit zowel opstijgende als afdalende verbindingen.

Deze complexe neurologische verwerking laat zien waarom problemen met zintuiglijke prikkelverwerking na hersenletsel niet zonder meer kunnen worden verklaard als alleen een ‘aandachtstekort’.

Omleiding = vertraging.

Na hersenletsel kan de verwerking van informatie vertraagd zijn. Dat kan voorkomen bij zowel plaatselijk als diffuus hersenletsel.

Het kan daardoor langer duren voordat informatie wordt verwerkt en geïnterpreteerd. Wanneer ondertussen nieuwe prikkels blijven binnenkomen, kan de hoeveelheid te verwerken informatie zich als het ware opstapelen. Dat kan bijdragen aan overprikkeling.

Je kunt het vergelijken met een computer die steeds meer taken tegelijk moet verwerken en daardoor steeds trager wordt.

.©

Gefragmenteerde waarneming – veel details tegelijk

Sommige mensen met zintuiglijke overprikkeling na hersenletsel beschrijven dat zij veel afzonderlijke details bewust waarnemen en moeite hebben om deze naar de achtergrond te laten verdwijnen. Daardoor kan het moeilijker worden om samenhang te ervaren of het geheel te overzien of te beluisteren.

Dat kan zowel bij geluid als bij visuele informatie voorkomen. Een gesprek kan bijvoorbeeld goed te volgen zijn zolang één persoon spreekt en er weinig achtergrondgeluid is. Zodra er geroezemoes, muziek of ander achtergrondgeluid bijkomt, kan het volgen van het gesprek veel moeilijker worden.

Ook visueel beschrijven mensen dat details zich als het ware blijven opdringen: iedere regendruppel op de voorruit én de ruitenwisser, ieder individu in een grote groep of ieder steentje op een kasseienweg. Wanneer al die informatie ook nog beweegt, kan dat overweldigend en uitputtend zijn.

Iemand omschreef haar visuele overprikkeling als: “alsof ik alles door een caleidoscoop bekijk.”

We hebben samen met een wetenschappelijk onderzoeksbureau een onderzoek naar overprikkeling ten gevolge van hersenletsel onderzocht.

Zie het onderzoek dat we in februari 2021 gepubliceerd hebben.

Inmiddels hebben we ook een diagnosticum kunnen vrijgeven voor de mate van belastbaarheid met zintuiglijke prikkels en om het neurologissch ziektebeeld h-ZZO te kunnen onderscheiden.

Doneer je voor vervolgonderzoek naar overprikkeling?!
Bankrekeningnummer NL14 RBRB 0706 3888 95 

T.n.v. Stichting Foundation for Brain Injury Explanation. O.v.v. "onderzoek overprikkeling."

Dank dank wij hopen velen te kunnen helpen!

Alwawi, D. A., Dean, E., Heldstab, A., Lawson, L. M., Peltzer, J., & Dunn, W. (2020). A qualitative study of stroke Survivors' experience of sensory changes. Canadian Journal of Occupational Therapy, 87(4), 298-306. https://doi.org/10.1177/0008417420941975

Belangrijke zin:

Implications.

Results from this study inform health care providers about stroke survivors’ sensory needs to help them design interventions that match their needs.

Callahan, M. L., & Lim, M. M. (2018). Sensory sensitivity in TBI: Implications for chronic disability. Current neurology and neuroscience reports, 18(9), 1-8. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33656468/ 

Jurrius, Kitty (Associate Lector); Sofie van Wessel (Docent); Jose van Haastrecht; Nadieh Fernhout (Student); Thamar Steenmeijer (Student) (2017) Geluiden zijn niet meer hetzelfde: niet-aangeboren hersenletsel en auditieve verwerking vanuit patiëntperspectief

Koelewijn, Thomas 1, Jose A. P. van Haastrecht 1, and Sophia E. Kramer 1 (Oct 2018). Pupil Responses of Adults With Traumatic Brain Injury During Processing of Speech in Noise.   https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6277755/   

Landon, J., Shepherd, D., Stuart, S., Theadom, A., & Freundlich, S. (2012). Hearing every footstep: Noise sensitivity in individuals following traumatic brain injury. Neuropsychological rehabilitation, 22(3), 391-407. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22292864/

Ochi R, Saito S, Hiromitsu K, Shigemune Y, Shinoura N, Yamada R, Midorikawa A. Sensory hypo- and hypersensitivity in patients with brain tumors. Brain Inj. 2022 Aug 15:1-6. doi: 10.1080/02699052.2022.2110943. Epub ahead of print. PMID: 35971300. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35971300/

Shepherd, D., Heinonen-Guzejev, M., Heikkilä, K., Landon, J., Theadom, A., & BIONIC Research Group. (2021). Sensitivity to noise following a mild traumatic brain injury: a longitudinal study. Journal of Head Trauma Rehabilitation, 36(5), E289-E301.  https://journals.lww.com/headtraumarehab/Abstract/2021/09000/Sensitivity_to_Noise_Following_a_Mild_Traumatic.10.aspx


Schüsler-van Hees Marij, van Schaaijk Ariana, van Haastrecht, José A.P.  Onderzoeksbureau Soffos in samenwerking met Hersenletsel-uitleg (2021) Hoe beïnvloedt overprikkeling het leven van mensen met Niet Aangeboren Hersenletsel?

Van der Stoep, Nathan, Van der Stigchel, S., Van Engelen, R. C., Biesbroek, J. M., & Nijboer, T. C. W. (2019). Impairments in Multisensory Integration after Stroke. Journal of Cognitive Neuroscience, 31(6), 885–899. https://doi.org/10.1162/jocn_a_01389

Thielen H, Tuts N, Welkenhuyzen L, Huenges Wajer IMC, Lafosse C, Gillebert CR. Sensory sensitivity after acquired brain injury: A systematic review. J Neuropsychol. 2022 Jun 30. doi: 10.1111/jnp.12284. Epub ahead of print. PMID: 35773750.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35773750/

De eerste twee filmpjes zijn door Hersenletsel-uitleg gemaakt in de eerste jaren ons bestaan (oud logo) met een NAH-getroffene die al 30 jaar geïsoleerd leeft. Ze kan niet deelnemen aan de maatschappij. De filmpjes kunnen te heftig zijn voor mensen die zelf aan overprikkeling lijden (uitleg en simulatie).

• https://www.youtube.com/watch?v=_6ZKvOA3FfI (film auditieve overprikkeling en visuele overprikkeling)

• https://www.youtube.com/watch?v=RyRsJ4xPKGE (film visuele overprikkeling)