🇮🇳 ਪੰਜਾਬੀ -🇵🇰 پنجابی Punjabi

ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ پنجابی

ਇਸ ਪੇਜ ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ ਟੈਕਸਟ ਖੋਜ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਦੂਜੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਆਵੇਗੀ। ਇਸ ਪੇਜ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੋ। 🙂

ਦਿਮਾਗੀ ਸੱਟ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ ਅਤਿ-ਉਤੇਜਨਾ ਦੇ ਰੋਗ-ਚਿੱਤਰ ਦੀ

ਦਿਮਾਗੀ ਸੱਟ (ਮਸਤਿਸ਼ਕ-ਚੋਟ) ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ ਅਤਿ-ਉਤੇਜਨਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੰਤੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਬੋਝ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ (processing) ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸੰਜਾਣਾਤਮਕ (cognitive), ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀ ਸੰਬੰਧੀ (sensory) ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ (proprioceptive) ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ (vestibular) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ:

ਆਟੋਨੋਮਿਕ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ (ਸਵੈਚਾਲਕ ਤੰਤੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ) ਦੀ ਆਮ ਨਿਊਰੋਵੇਜੀਟੇਟਿਵ ਅਸੰਤੁਲਨ (neurovegetative dysregulation) ਸਥਿਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੜੋ, ਭੱਜੋ ਜਾਂ ਜਮ ਜਾਓ (Fight, Flight or Freeze) ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ/ਜਾਂ
ਦਿਮਾਗੀ ਸੱਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਿਊਰੋਲੋਜੀਕਲ ਅਤੇ ਸੰਜਾਣਾਤਮਕ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵੱਧ ਜਾਣਾ; ਅਤੇ/ਜਾਂ
ਦਿਮਾਗੀ ਸੱਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਿਊਰੋਲੋਜੀਕਲ ਅਤੇ ਸੰਜਾਣਾਤਮਕ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ।

ਲੱਛਣ ਇਕੱਲੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਿਊਰੋਵੇਜੀਟੇਟਿਵ, ਨਿਊਰੋਲੋਜੀਕਲ, ਸੰਜਾਣਾਤਮਕ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਉਤੇਜਕਾਂ (stimuli) ਦੀ ਮਾਤਰਾ, ਉਤੇਜਕਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ (accumulation) ਅਤੇ ਉਸ ਦਿਨ ਉਪਲਬਧ ਊਰਜਾ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦਿਮਾਗੀ ਸੱਟ ਦੀ ਥਾਂ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ, ਆਮ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਗਾੜਾਂ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਗਾੜਾਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੰਦਰੀ ਅੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਚਾਨਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਇਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਨਿਊਰੋਵੇਜੀਟੇਟਿਵ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ:
ਇਹ ਉਹ ਬਿਮਾਰੀ ਸੰਬੰਧੀ ਲੱਛਣ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਆਟੋਨੋਮਿਕ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਇੱਛਾ ਦੇ (ਆਪਣੇ ਆਪ) ਸਰੀਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

* ਇਹ ਲੱਛਣ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਖੋਜ-ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ।

ਸੋਫੋਸ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ, ਡਾ. ਐੱਮ. ਸ਼ੁਸਲਰ, ਡਾ. ਜੇ.ਏ.ਪੀ. ਵੈਨ ਹਾਸਟਰੇਚਟ ਅਤੇ ਏ. ਵੈਨ ਸ਼ਾਇਕ—ਨਿਊਰੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰਤਾ ਯੋਗਦਾਨ / ਲੈਕਚਰਾਰ

ਸੰਭਾਵਿਤ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਦਿਮਾਗੀ ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ ਅਤਿ-ਉਤੇਜਨਾ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਲੱਛਣ

ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਅਤਿ-ਉਤੇਜਨਾ (Sensory overload)
ਨਿਊਰੋਫਟੀਗ (Neurofatigue)
ਸਿਰ ਦਰਦ
ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ
ਦੋਹਰਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਾ
ਮਤਲੀ / ਉਲਟੀ ਆਉਣਾ
ਸੰਤੁਲਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ
ਦਰਦ ਸੰਬੰਧੀ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਵੱਧ ਜਾਣਾ
ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਣਾ / ਟਿਨਾਇਟਸ (Tinnitus)
ਸੋਚਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ
ਸਿਰ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ
ਐਟੈਕਸੀਆ (Ataxia) — "ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਤੁਰਨ ਵਰਗੀ ਚਾਲ"
ਬੁਖਾਰ ਵਰਗਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ
ਸਰੀਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਜਾਂ ਤਾਕਤ ਘਟਣਾ
ਮਿਰਗੀ ਦਾ ਦੌਰਾ / ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗਣ ਦੇ ਦੌਰੇ (Drop attacks)
ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਕਮੀ / ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਕਮੀ
ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਝਟਕੇ / ਖਿੱਚ ਜਾਂ ਕੰਬਣ
ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣਾ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੌਣਾ
ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਸਥਿਰਤਾ / ਜਲਦੀ ਰੋਣਾ
ਪਿਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਪਖਾਨੇ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ
ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜਾਂ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਬੋਲ ਪਾਉਣਾ
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ
ਗਰਮੀ ਜਾਂ ਠੰਢ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ
ਚਿੜਚਿੜਾਪਣ / ਗੁੱਸਾ ਆਉਣਾ
ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ / ਨਜ਼ਰ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ (Visual problems)

ਲੱਛਣ

ਆਮ ਲੱਛਣ
- ਅਚਾਨਕ ਅਤੇ ਵੱਧੇ ਹੋਏ ਥੱਕਾਵਟ (exhaustion), ਜਿਸ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਿਕਵਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥੱਕ ਜਾਣ ਦੀ ਮਹਿਸੂਸ।
- ਥੱਕਾਵਟ ਜੋ ਵਧ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਤੀ-ਥੱਕਾਵਟ (extreme exhaustion) ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
- ਸਰੀਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਹਲਕਾ ਵਧਿਆ ਹੋਣਾ।

ਨਿਊਰੋਲੋਜਿਕਲ ਲੱਛਣ
- ਸਿਰ ਦਰਦ (ਤੀਬਰਤਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ)।
- ਸਿਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਤੰਗ ਪੱਟੀ (tight band) ਹੋਣ ਵਰਗੀ ਮਹਿਸੂਸ।
- ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਦਬਾਅ (pressure sensation) ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ।
- ਮਿਰਗੀ ਦੇ ਦੌਰੇ (epileptic seizures)।
- ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਨ ਵੱਧ ਜਾਣਾ (increased heart rate), ਸਾਹ ਤੇਜ਼ ਹੋਣਾ (rapid breathing), ਜਾਂ ਸਾਹ ਰੁੱਕਣ ਦੇ ਐਪੀਸੋਡ (breathing pauses)।
- ਕੰਬਣ (tremor), ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ (muscle stiffness), ਅਤੇ ਡਿੱਗਣ ਦਾ ਵਧਿਆ ਖਤਰਾ।
- ਵਾਰ-ਵਾਰ ਝਪਕਣਾ (frequent blinking) ਅਤੇ/ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਨਾ।
- ਮਤਲੀ ਜਾਂ ਉਲਟੀ।
- ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਅਸਥਾਈ ਕਮਜ਼ੋਰੀ/ਅਧਰੰਗ (temporary facial weakness/paralysis)।
- ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ/ਅਧਰੰਗ, ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪਾਸੇ ਵਿੱਚ ਸੁੰਨਪਨ (numbness), ਜਾਂ ਉਸ ਪਾਸੇ ਵਿੱਚ ਹਿਲਚਲ/ਸਮਨੁਵਯ (coordination) ਘਟ ਜਾਣਾ।
- ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬੇਹੋਸ਼ੀ (short-lasting loss of consciousness) ਜਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ।
- ਹਿਲਚਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਨੁਵਯ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਘਟ ਜਾਣੀ।
- ਬੋਲਣ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਘਟ ਜਾਣੀ (speech articulation problems)।
- ਅਚਾਨਕ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪੇਸ਼ਾਬ (urination) ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ, ਪਖਾਨਾ ਕਰਨ/ਡਿਫਿਕੇਟ (defecation) ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ, ਜਾਂ ਦਸਤ (diarrhea)।

ਗਿਆਨਾਤਮਕ ਲੱਛਣ (Cognitive symptoms)
- ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ ਓਵਰਲੋਡ/ਓਵਰਸਟਿਮੂਲੇਸ਼ਨ ਕਾਰਨ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ।
- ਸਹੀ ਸ਼ਬਦ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ।
- ਹਕਲਾਹਟ ਜਾਂ ਤੜਕਾ/ਟਕਰਾਉਂਦੀ ਬੋਲਚਾਲ (stuttering/stammering)।
- ਸਪਸ਼ਟ ਸੋਚਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਦੀ ਗਤੀ ਧੀਮੀ ਹੋ ਜਾਣਾ (slow thinking)।
- ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਘਟ ਜਾਣੀ।

ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਲੱਛਣ
- ਵਧੀ ਹੋਈ ਚਿੜਚਿੜਾਪਣ (irritability) ਜਾਂ ਹਮਲਾਵਰ ਵਿਹਾਰ (aggressive behavior)।
- ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣਾ।
- ਬੇਹੱਦ ਸਰਗਰਮੀ/ਹਾਈਪਰਐਕਟਿਵਿਟੀ ਜਾਂ ਅਸਧਾਰਣ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਧਿਆ ਗਤੀ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਪੱਧਰ (level of activity)।
- ਥੱਕਾਵਟ ਕਾਰਨ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਰੋਣਾ (crying easily) ਜਾਂ ਅੱਥਰੂ ਆਉਣਾ।